Den eldre Edda
27. Sigurðarkviða in meiri (Brot) — Fragment of a Sigurd Lay
1 Eldr nam at æsask en jörð at skjalfa
ok hár logi við himni gnæfa;
fár treystisk þar fylkis rekka
eld at ríða né yfir stíga.
2 Sigurðr Grana sverði keyrði;
eldr sloknaði fyrir öðlingi,
logi allr lægðisk fyrir lofgjörnum,
bliku reiði er Reginn átti
-- -- --
3 Brynhildr kvað:
"Sigurðr vá at ormi, en þat síðan mun
engum fyrnask, meðan öld lifir;
en hlýri þinn hvárki þorði
eld at ríða né yfir stíga."
-- -- --
4 Út gekk Sigurðr andspjalli frá,
hollvinr lofða, ok hnipnaði,
svá at ganga nam gunnarfúsum
sundr of síður serkr járnofinn.
-- -- --
5 Högni kvað:
"[hvat hefir Sigurðr til] saka unnit,
er þú fræknan vill fjörvi næma?"
6 Gunnar kvað:
"Mér hefir Sigurðr selda eiða,
eiða selda, alla logna;
þá vélti hann mik, er hann vera skyldi
allra eiða einn fulltrúi."
7 Högni kvað:
"Þik hefir Brynhildr böl at gerva
heiftar hvattan harm at vinna;
fyrman hon Guðrúnu góðra ráða,
en síðan þér sín at njóta."
8 Sumir ulf sviðu, sumir orm sniðu,
sumir Gotþormi af gera deildu;
áðr þeir mætti meins of lystir
á horskum hal hendr of leggja.
9 Soltinn varð Sigurðr sunnan Rínar;
hrafn af meiði hátt kallaði:
"Ykkr mun Atli eggjar rjóða,
munu vígskáum of viða eiðar."
10 Úti stóð Guðrún Gjúka dóttir,
ok hon þat orða alls fyrst of kvað:
"Hvar er nú Sigurðr, seggja dróttinn,
er frændr mínir fyrri ríða?"
11 Einn því Högni andsvör veitti:
"Sundr höfum Sigurð sverði höggvinn;
gnapir æ grár jór yfir gram dauðum."
12 Þá kvað þat Brynhildr Buðla dóttir:
"Vel skuluð njóta vápna ok landa;
einn mundi Sigurðr öllu ráða,
ef hann lengr litlu lífi heldi.
13 Væri-a þat sæmt, at hann svá réði
Gjúka arfi ok Gota mengi,
er hann fimm sonu at folkræði,
gunnarfúsa, getna hafði."
14 Hló þá Brynhildr
- bær allr dunði -
einu sinni af öllum hug:
"Lengi skuluð njóta landa ok þegna,
er þér fræknan gram falla létuð."
15 Þá kvað þat Guðrún Gjúka dóttir:
"Mjök mælir þú miklar firnar;
gramir hafi Gunnar, götvað Sigurðar;
heiftgjarns hugar hefnt skal verða."
16 Fram var kvelda, fjölð var drukkit,
þá var hvívetna vilmál talið,
sofnuðu allir, er i sæing kómu,
einn vakði Gunnarr öllum lengr.
17 Fót nam-at hræra, fjölð nam-at spjalla,
hitt herglötuðr hyggja téði,
hvat þeir í bölvi báðir sögðu
hrafn ey ok örn, er þeir heim riðu.
18 Vaknaði Brynhildr Buðla dóttir,
dís skjöldunga, fyr dag litlu:
"Hvetið mik eða letið mik
- harmr er unninn -
sorg at segja eða svá láta."
19 Þögðu allir við því orði,
fár kunni þeim fljóða látum,
er hon grátandi gerðisk at segja
þat er hlæjandi hölða beiddi:
20 "Hugða ek mér, Gunnarr, grimmt í svefni,
svalt allt í sal, ætta sæing kalda;
enn þú, gramr, riðir glaums andvani,
fjötri fatlaðr, í fjánda lið;
svá mun öll yður ætt Niflunga
afli gengin, eruð eiðrofa.
21 Mant-at-tu, Gunnarr, til görva þat,
er þit blóði í spor báðir rennduð;
nú hefir þú hánum þat allt
illu launat, er hann fremstan þik finna vildi.
22 Þá reyndi þat, er riðit hafði
móðigr á vit mín at biðja,
hvé herglötuðr hafði fyrri
eiðum haldit við inn unga gram.
23 Benvönd of lét, brugðinn gulli,
margdýrr konungr á meðal okkar;
eldi váru eggjar útan görvar,
en eitrdropum innan fáðar."
Frá dauða Sigurðar
Hér er sagt í þessi kviðu frá dauða Sigurðar, ok víkr hér svá til sem þeir dræpi hann úti, en sumir segja svá, at þeir dræpi hann inni í rekkju sinni sofanda. En þýðverskir menn segja svá, at þeir dræpi hann úti í skógi, ok svá segir í Guðrúnarkviðu inni fornu, at Sigurðr ok Gjúkasynir hefði til þings riðit, þá er hann var drepinn. En þat segja allir einnig, at þeir sviku hann í tryggð ok vógu at hánum liggjanda ok óbúnum.
Старшая Эдда
27. Отрывок песни о Сигурде
1 . . .
2 . . .
3 . . .
4 . . .
5 Хёгни сказал:
. .
«В чем пред тобою
Сигурд повинен,
что хочешь ты смелого
жизни лишить?»
6 Гуннар сказал:
«Сигурд обеты
дал мне и клятвы,
клятвы мне дал
и все нарушил:
меня обманул,
а должен был крепко
клятвы блюсти,
обеты исполнить!»
7 Хегни сказал:
«Брюнхильд тебя,
зло замышляя
и горе готовя,
к гневу понудила!
Не простит она Гудрун
счастливого брака
и то не простит,
что ею владел ты».
8 Жарили волка
одни, а другие
резали змей,
иные же злобно
Готторму дали
вороньего мяса
перед тем, как героя
смогли погубить.
9 Гудрун снаружи
стояла, дочь Гьюки,
такие слова
сказала она:
«Где же Сигурд,
воинов вождь,
если братья мои
первыми едут?»
10 Одно лишь в ответ
вымолвил Хёгни:
«Надвое Сигурда
мы разрубили,
конь склонился
над конунгом мертвым!»
11 Сказала тогда
Брюнхильд, дочь Будли:
«Владейте на счастье
землей и оружьем!
Всем бы владел
Сигурд один,
если бы дольше
жизнь сохранил он.
12 Не подобало
там ему править
Гьюки наследьем,
великой дружиной,
если пять сыновей
вырастил Гьюки,
к битвам готовых,
в правленье умелых!»
13 Брюнхильд тогда
от души рассмеялась,
так что жилье
все загудело:
«Долго владеть вам
землей и дружиной,
если смогли вы
князя убить!»
14 Гудрун ответила,
Гьюки дочь:
«Речь ты ведешь
злую, преступную!
Гуннара, боги,
за зло покарайте!
Могильщика Сигурда
месть ожидает!»
15 Убит был Сигурд
к югу от Рейна, —
с дерева ворон
каркнул громко:
«Атли о вас
клинки окровавит!
Злобных убийц
клятвы погубят!»
16 Поздний был вечер,
выпили много,
каждый слова
говорил веселые,
потом улеглись
и спокойно заснули,
Гуннар один
дольше всех бодрствовал.
17 Стал ногой шевелить,
рассуждая долго,
о том начал думать
дружины губивший,
что ворон с орлом
промолвили с дерева,
когда возвращались
братья домой.
18 Брюнхильд, дочь Будли,
конунга дочь,
рано она,
до рассвета, проснулась:
«Хотите иль нет —
о беде говорю я!
О горе скажу, —
как умолчать мне!»
19 Это услышав,
все замолчали, —
понять не могли,
что с женщиной сталось,
отчего она, плача,
о том говорит,
о чем со смехом
просила героев.
20 Брюнхильд сказала:
«Гуннар, я сон
страшный увидела:
холод в палате
и ложе холодное,
а ты, конунг, едешь,
счастья лишенный,
закованный в цепи
между воителей
вражьей дружины:
так погибнет
весь Нифлунгов род, —
вы нарушили клятвы!
21 Гуннар, ответь мне,
разве забыл ты,
что кровь вы смешали
в знак побратимства!
Плохо ему
ты платишь за дружбу, —
первым другом
тебя считал он!
22 Когда отправился
смелый герой
сватать меня,
тогда доказал он,
что не по-вашему
клятве он верен
той, что давал
юному конунгу:
23 меч положил,
убранный золотом,
конунг великий
меж нами на ложе, —
был клинок
в огне закален,
капли яда
таил он в себе…»
О смерти Сигурда
Здесь в этой песни рассказывается о смерти Сигурда и говорится, что он был убит вне дома. Но некоторые говорят, что он был убит в постели, спящий. А немецкие мужи говорят, что он был убит в лесу. А в Древней Песни о Гудрун говорится, что Сигурд и сыновья Гьюки ехали на тинг, когда его убили. Однако все говорят единогласно, что убийцы нарушили верность ему и напали на него лежащего и не готового к защите.